Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından hazırlanan ve kamuoyuna açıklanan yeni Varlık Barışı Taslağı, yurt dışında bulunan varlıkların Türkiye ekonomisine kazandırılması ve kayıt dışı varlıkların kayıt altına alınmasına ilişkin önemli düzenlemeler içeriyor.
Taslak düzenlemeye göre gerçek kişiler ve şirketler; yurt dışında bulunan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını belirli şartlarla Türkiye’ye getirebilecek veya bildirebilecek. Benzer şekilde, Türkiye’de bulunan ancak şirket kayıtlarında veya yasal defterlerde yer almayan belirli varlıkların da sisteme dahil edilmesi mümkün olabilecek.
Düzenlemenin en dikkat çeken yönlerinden biri ise, şartların yerine getirilmesi halinde sağlanabilecek vergi incelemesi ve tarhiyat koruması. Bununla birlikte taslak metinde önceki uygulamalardan farklı olarak genel vergi oranının %5 olarak öngörülmesi de dikkat çekiyor.
Bu yazıda yeni Varlık Barışı Taslağı kapsamında kimlerin yararlanabileceğini, hangi varlıkların kapsama girdiğini, vergi oranlarını, başvuru sürecini ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususları ele alıyoruz.
Öne Çıkan Noktalar
- Bildirim süresi taslağa göre 31 Temmuz 2027 tarihinde sona erecek.
- Yurt dışındaki para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları kapsama giriyor.
- Türkiye’de bulunan ancak kayıt altına alınmamış aynı nitelikteki varlıklar da bildirilebiliyor.
- Genel vergi oranı %5 olarak öngörülüyor.
- Belirli yatırım ve elde tutma taahhütlerinde vergi oranı %0’a kadar düşebiliyor.
- Yurt dışındaki varlıkların bildirimden sonra iki ay içinde Türkiye’ye getirilmesi gerekiyor.
- Şartların sağlanması halinde vergi incelemesi ve tarhiyat koruması uygulanabiliyor.
- Taahhütlerin ihlal edilmesi halinde sağlanan korumalar kaybedilebiliyor.
Varlık Barışı Nedir?
Varlık Barışı, gerçek ve tüzel kişilere ait belirli varlıkların bildirilerek kayıt altına alınmasını ve ekonomik sisteme kazandırılmasını amaçlayan özel bir düzenlemedir.
Yeni taslağın temel amacı;
- Yurt dışındaki finansal varlıkların Türkiye’ye getirilmesi,
- Kayıt dışı varlıkların kayıt altına alınması,
- Şirket bilançolarının güçlendirilmesi,
- Vergi ihtilaflarının azaltılması,
- Sermayenin ekonomiye kazandırılması
olarak özetlenebilir.
Bu nedenle düzenleme klasik anlamda bir vergi affından ziyade, belirli şartlarla uygulanan bir varlık bildirimi ve kayıt altına alma mekanizması olarak değerlendirilebilir.
Son dönemde açıklanan vergi düzenlemeleri yalnızca varlık bildirimi ile sınırlı değil. Türkiye’ye dönmeyi planlayan ve yurt dışında gelir elde eden kişiler açısından önem taşıyan 20 yıllık yurt dışı gelir vergi istisnası düzenlemesi de gündemde bulunuyor. Bu konuda daha detaylı bilgi için Yurt Dışı Gelir Vergi İstisnası: Yeni 20 Yıllık Düzenleme başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Kimler Yararlanabilir?
Taslak düzenlemeye göre hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler uygulamadan yararlanabilecek.
Bunlar arasında:
Gerçek kişiler
- Türkiye’de yerleşik kişiler
- Yurt dışında varlığı bulunan kişiler
- Gelir vergisi mükellefleri
- Vergi mükellefi olmayan kişiler
Şirketler
- Anonim şirketler
- Limited şirketler
- Diğer kurumlar vergisi mükellefleri
- Şahıs işletmeleri
- Adi ortaklıklar
yer alıyor.
Taslak ayrıca gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmayan kişilerin de Türkiye’de bulunan kapsamdaki varlıkları bildirebilmesine imkan tanıyor.
Varlık Barışı Taslağı Kapsamındaki Varlıklar
Taslak düzenleme kapsamındaki varlıklar oldukça geniş tutulmuş durumda.
Yurt dışında bulunan varlıklar
- Türk Lirası
- Döviz
- Altın
- Hisse senetleri
- Tahviller
- Bonolar
- Eurobondlar
- Yatırım fonları
- Diğer sermaye piyasası araçları
Türkiye’de bulunan kayıt dışı varlıklar
- Para
- Döviz
- Altın
- Menkul kıymetler
- Diğer sermaye piyasası araçları
Bu varlıklar banka veya aracı kurumlara yapılacak bildirimle kapsama alınabilecek.
Varlık Barışı Taslağında Kapsam Dışında Kalan Varlıklar
Taslakta taşınmazlar doğrudan kapsama dahil edilmemiş durumda.
Ancak dikkat çekici bir istisna bulunuyor.
Yurt dışında bulunan bir taşınmazın satışından elde edilen bedelin;
- nakde,
- dövize,
- altına,
- menkul kıymete
dönüştürülmesi halinde, bu tutarların süresi içerisinde bildirilerek düzenleme kapsamına alınması mümkün olabilecek.
Bu nedenle yurt dışındaki gayrimenkul yatırımlarına sahip kişiler açısından ayrıca değerlendirme yapılması gerekiyor.
Varlık Barışı Taslağı Başvuru Süresi ve Bildirim Süreci
Taslak düzenlemeye göre bildirimler:
4 Haziran 2026 – 31 Temmuz 2027
tarihleri arasında yapılabilecek.
Bildirimler;
- Bankalara,
- Menkul kıymetler bakımından aracı kurumlara
yapılacak.
Birden fazla bildirim yapılması mümkün olacak.
Bildirimlerde hata bulunması halinde belirli şartlarla düzeltme yapılabilecek. Ancak taslağa göre 31 Temmuz 2027 sonrasında düzeltme imkanı bulunmuyor.
Varlık Barışı Taslağı Vergi Oranları
Taslak metindeki en önemli değişikliklerden biri vergi oranı.
Taslağa göre genel vergi oranı:
%5
olarak belirlenmiş durumda.
Ancak belirli yatırım ve elde tutma taahhütleri verilmesi halinde daha düşük oranlar uygulanabilecek.
| Taahhüt Süresi | Vergi Oranı |
|---|---|
| 5 yıl | %0 |
| 4 yıl | %1 |
| 3 yıl | %2 |
| 2 yıl | %3 |
| 1 yıl | %4 |
| Taahhüt yok | %5 |
Bu oranlardan yararlanabilmek için bildirilen varlıkların;
- Vadeli mevduat hesaplarında,
- Devlet iç borçlanma senetlerinde,
- Kira sertifikalarında,
- Girişim sermayesi yatırım fonlarında
belirli sürelerle tutulacağına ilişkin taahhüt verilmesi gerekiyor.
2027 yılında oranlar artıyor
Taslak düzenlemeye göre 1 Ocak 2027 ile 31 Temmuz 2027 arasında yapılacak bildirimlerde vergi oranlarına ilave 0,5 puan eklenecek.
Örneğin normal şartlarda %4 olan oran, bu dönemde %4,5 olarak uygulanabilecek.
Bu nedenle düzenlemeden yararlanmayı düşünen mükellefler açısından zamanlama önemli hale geliyor.
Varlık Barışı Taslağında Yurt Dışı Varlık Bildirimi
Taslağın en kritik şartlarından biri, bildirilen varlıkların Türkiye’ye getirilmesi.
Yurt dışında bulunan ve bildirime konu edilen varlıkların;
- Bildirim tarihinden itibaren
- İki ay içerisinde
Türkiye’deki banka veya aracı kurum hesaplarına transfer edilmesi gerekiyor.
Alternatif olarak fiziki olarak getirilen varlıkların da banka veya aracı kurum hesaplarına yatırılması gerekiyor.
Sürenin kaçırılması halinde taslağın sağladığı avantajlardan yararlanılamaması söz konusu olabilecek.
Varlık Barışı Taslağında Kayıt Dışı Varlıkların Bildirimi
Taslak düzenleme yalnızca yurt dışındaki varlıkları hedeflemiyor.
Türkiye’de bulunan ancak;
- Şirket kayıtlarında yer almayan,
- Defterlere kaydedilmemiş,
- Bilanço dışında kalmış
para, altın, döviz ve sermaye piyasası araçları da bildirilebiliyor.
Bu kapsamda ayrıca vergi dairesine bir beyan verilmesi öngörülmüyor.
Bildirim doğrudan banka veya aracı kurumlar aracılığıyla yapılabilecek.
Şirketler İçin Muhasebe Kayıtları
Şirketler açısından en önemli konulardan biri muhasebe uygulaması.
Bildirim konusu yapılan varlıkların yasal kayıtlara alınması gerekiyor.
Bilanço esasına göre defter tutan şirketlerde
Bildirilen varlıklar için pasifte özel fon hesabı açılacak.
Bu fon:
- Sermayenin bir unsuru sayılacak,
- İki yıl boyunca işletmeden çekilemeyecek,
- Sermayeye ilave dışında kullanılamayacak.
İşletme hesabı esasına göre defter tutanlarda
Bildirilen kıymetler ayrıca gösterilecek.
Düzenleme kapsamında kayıtlara alınan varlıklar dönem kazancının tespitinde gelir olarak dikkate alınmayacak.
Varlık Barışı Taslağında Vergi İncelemesi Koruması
Taslağın en çok merak edilen bölümü vergi incelemesi koruması.
Taslak düzenlemeye göre şartların yerine getirilmesi halinde bildirilen varlıklara isabet eden tutarlar için vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması öngörülüyor.
Ancak bu korumanın uygulanabilmesi için;
- Bildirimin zamanında yapılması,
- Verginin süresinde ödenmesi,
- Yurt dışı varlıkların iki ay içinde Türkiye’ye getirilmesi,
- Defter kayıtlarının yapılması,
- Özel fon hesabı şartlarına uyulması,
- Taahhüt verilmişse bu taahhütlerin yerine getirilmesi
gerekiyor.
Bu şartlardan herhangi birinin ihlali korumanın kaybedilmesine yol açabiliyor.
Varlık Barışı Taslağı Uygulama Örnekleri
Örnek 1
Almanya’da bulunan 20 milyon TL karşılığı dövizi olan bir kişi, bu tutarı bildiriyor ve herhangi bir taahhüt vermiyor.
Taslağa göre ödenecek vergi:
20.000.000 TL × %5 = 1.000.000 TL
olabilecektir.
Örnek 2
Bir şirket yurt dışındaki 50 milyon TL tutarındaki varlığını bildiriyor ve beş yıl boyunca vadeli hesapta tutacağını taahhüt ediyor.
Taslağa göre vergi oranı %0 olarak uygulanabilecek.
Örnek 3
Kayıtlarda yer almayan 10 milyon TL tutarındaki altın şirket kayıtlarına alınarak özel fon hesabında izlenebilecek.
Örnek 4
Yurt dışındaki bir gayrimenkul satılarak elde edilen döviz Türkiye’ye getiriliyor ve süresi içinde bildiriliyor.
Taslaktaki şartların sağlanması halinde düzenlemeden yararlanılması mümkün olabilecek.
Örnek 5
Dört yıllık elde tutma taahhüdü veren bir mükellef iki yıl sonra yatırımını bozarsa inceleme korumasını kaybetme riskiyle karşılaşabilecek.
Dikkat Edilmesi Gereken Riskler
Taslak düzenlemeden yararlanmayı düşünenlerin özellikle aşağıdaki konuları değerlendirmesi gerekiyor.
Süre şartlarının kaçırılması
İki aylık transfer süresi kritik önem taşıyor.
Taahhütlerin ihlali
İndirimli vergi oranlarından yararlanmak amacıyla verilen taahhütlerin bozulması önemli sonuçlar doğurabiliyor.
Hatalı değerleme
Varlıkların doğru değerleme yöntemleriyle hesaplanması gerekiyor.
Muhasebe kayıtlarının eksik yapılması
Özellikle şirketlerde özel fon hesabı uygulaması dikkatle takip edilmeli.
Devam eden incelemeler
Taslağa göre incelemeye başlandıktan sonra yapılan bildirimlerin koruma etkisi sınırlı kalabiliyor.
Varlık Barışı Taslağı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Varlık Barışı taslağı kesinleşti mi?
Hayır. Düzenleme şu aşamada taslak niteliğinde olup nihai metinde değişiklik yapılabilir.
Kimler yararlanabilecek?
Gerçek kişiler, şirketler ve belirli şartlarla vergi mükellefi olmayan kişiler yararlanabilecek.
Taşınmazlar kapsamda mı?
Doğrudan değil. Ancak taşınmazların kapsamdaki varlıklara dönüştürülmesi mümkün olabiliyor.
Vergi oranı ne kadar?
Genel oran %5 olarak öngörülüyor. Belirli taahhütlerde oran %0’a kadar düşebiliyor.
Yurt dışındaki varlıklar ne kadar sürede Türkiye’ye getirilmeli?
Bildirim tarihinden itibaren iki ay içerisinde.
Birden fazla bildirim yapılabilir mi?
Evet. Taslak düzenleme birden fazla bildirime imkan tanıyor.
Vergi incelemesi tamamen ortadan kalkıyor mu?
Hayır. Koruma yalnızca bildirilen varlıklara ilişkin tutarlar için ve belirli şartların sağlanması halinde uygulanıyor.
Ödenen vergi gider yazılabilir mi?
Taslak düzenlemeye göre hayır. Ödenen vergi gider veya mahsup konusu yapılamıyor.
Varlık Barışı Taslağı İçin Son Değerlendirme
Yeni Varlık Barışı Taslağı, hem yurt dışındaki varlıkların Türkiye’ye getirilmesi hem de kayıt dışı kalmış varlıkların kayıt altına alınması açısından önemli bir düzenleme olarak öne çıkıyor.
Bununla birlikte taslak metin; bildirim süreleri, vergi oranları, yatırım taahhütleri ve inceleme koruması bakımından dikkatle değerlendirilmesi gereken teknik şartlar içeriyor. Özellikle şirketler açısından muhasebe kayıtları, fon hesabı uygulaması ve taahhüt yükümlülükleri uygulamanın başarısını doğrudan etkileyebilecek konular arasında yer alıyor.
Düzenleme henüz taslak aşamasında olduğundan, nihai metnin yayımlanmasıyla birlikte uygulama detaylarında değişiklik yapılabileceği unutulmamalıdır.
Not: Varlık Barışı kapsamında işlem yapılmadan önce mükellefin mevcut yapısı, varlığın türü, bulunduğu ülke, şirket kayıtları ve olası vergi etkileri birlikte değerlendirilmelidir. Her durum kendi özel şartları çerçevesinde analiz edilmelidir.